Witamina A ma wszechstronny wpływ na zdrowie człowieka.

Witamina A  ma wszechstronny wpływ na zdrowie człowieka.

Prof. J. Aleksandrowicz – to zdumiewające, że jeden składnik naszego odżywiania potrafi mieć wszechstronny wpływ na zdrowie człowieka, ale w naturze sporo jest takich właśnie „cudów”. Na przykład, witamina A. Nie na darmo stoi ona na czele alfabetu witaminowego, bierze bowiem udział we wszystkich zasadniczych funkcjach organizmu. Jest potrzebna dla urody, dla zachowania zdrowego wyglądu skóry i cery, a także dla dobrego widzenia. Pomaga w zdo­bywaniu odporności na wiele chorób, jak wszelkiego rodzaju za­ziębienia. Jest konieczna dla utrzymania w dobrym stanie nabłonka skóry i błon śluzowych. Jednym z pierwszych objawów jej niedoboru jest np. szpecąca „gęsia skórka”, występująca najczęściej na ramionach, w okolicy łokci, na nogach, w okolicy kolan, podudzi itp.

Przeciw­działa złuszczeniu śródbłonków zarówno naczyń krwionośnych, jak dróg żółciowych i moczowych. Witamina A jest również potrzebna w sprawach, związanych z czynnością gruczołów płciowych. Niedobór jej może powodować kłopoty z menstruacją, a u mężczyzn z płodnością. Przypisuje się jej także powodowanie w organizmie wzmożonej odporności na nowotwory. Pozornie wydaje się to nieprawdopodobne, bo co wspólnego z rakiem może mieć ta witamina. Ale przypomnijmy słynne badania na zwierzętach. Jedna grupa myszy  z rakiem  dostawała witaminę A, grupa kontrolna  nie. Wszystkie myszy z grupy kontrolnej chorowały i ginęły na raka, a z otrzymującej akseroftol  zaledwie kilka procent. W jednym z doświadczeń (bo prowadzono je wielokrotnie dla potwierdzenia) na 24 zarażone zwierzęta, otrzymujące witaminę A, tylko 4 ujawniły symptomy choroby nowotworowej.

PALENIE A KAROTEN

Witamina A broni przed tą groźną chorobą nie tylko zwierzęta, ale i prawdopodobnie ludzi. Szczególnie powinni wziąć to pod uwagę palacze, bo przy jej niedoborze bardzo się zwiększa ryzy­ko raka oskrzeli. A czy „fajka mniej szkodzi”? Już 200 lat temu wiedziano, że rak warg towarzyszy paleniu fajki. W każdym razie palacze są 25 razy bardziej narażeni na raka płuc, niż niepalący. Palenie może również wywołać nowotwór gardzieli, krtani, podnie­bienia, pęcherza i trzustki. Grasica jest gruczołem o wydzielaniu wewnętrznym, który ste­ruje aktywnością pewnego typu komórek, zwanych limfocytami T. Prócz nich są we krwi limfocyty A oraz B, zależne od bursy Fabrycjusza, która wykształcona jest u ptaków, a w formie szczątkowej występuje u człowieka.

Grasica steruje mechanizmami odpornościowymi człowieka. Sprawność jej warunkuje zawartość w organizmie witaminy A, jak również i poziom magnezu. Gdy w poży­wieniu jest mniej tego minerału, grasica traci właściwości odpornoś­ciowe, sprzyjając powstawaniu białaczek. Rozpowszechniony bo­wiem wirus białaczkowy rozmnaża się wówczas w takim stopniu, że potrafi zmienić komórki prawidłowe w nowotworowe. W profilaktyce nowotworowej, duże znaczenie mają oczywiście, prócz witaminy A także i takie  minerały, jak: cynk, magnez i in­ne, dotąd wciąż jeszcze niezupełnie zbadane. Wiele doświadczeń wskazuje, że dostateczna ilość witaminy A w naszej diecie wywiera wpływ na występowanie chorób serca, wy­sokiego ciśnienia, uchyłków i wrzodów jelit oraz innych schorzeń.

CHOROBY

W Izraelu dr Aviva Palgi przez 28 lat badała te sprawy na szczurach. W 1982 r. prowadziła swoje badania w Nowym Jorku w Harwardzkiej Szkole Medycznej. Karmiła szczury tym, czym przeważnie odżywiają się ludzie. Zwierzęta nieracjonalnie żywione za­padały na te same choroby, co i my, tzn. schorzenia serca, nowo­twory, nadciśnienie i wrzody przewodu pokarmowego. Więc nie zmieniając im diety próbowała dkryć, który z jej składników może poma­gać w odzyskiwaniu zdrowia lub nie dopuszczać do choroby. I oto, ku zdziwieniu wielu osób, tą najskuteczniejszą bronią okazała się witamina A oraz zmniejszenie spożywanego tłuszczu. Badania prowadzone w Izraelu nad odżywianiem się ludności dowiodły również, że lepszym zdrowiem cieszą się te osoby, które jadają dużo owoców i warzyw bogatych w karoteny.

Dr Palgi twierdzi też, że 5000 j.m. witaminy A dziennie, czyli norma – jest zupełnie wystarczająca dla zdrowia. Ale jeśli ktoś jest chory, ta ilość bywa za mała. Witamina A jest rozpuszczalna w tłuszczach, ale, badania wyka­zały, że im mniej podaje się tłuszczu w diecie, tym składnik ten lepiej działa. Dr Aviva, piękna, elegancka, młodo wyglądająca ko­bieta sama unika tłuszczy, a jako źródła witaminy A poleca (i sama stosuje) takie produkty, jak: marchew, wątroby, pestki dyni i sło­necznika, szpinak, brokuły i morele. Witamina A wpływa na obniżenie poziomu cholesterolu we krwi, stąd też pomaga sercu. W wielu powtarzanych doświadczeniach okazało się, że np. ryzyko nowotworów krtani jest dwa razy więk­sze u osób, które dostarczały dziennie swojemu organizmowi tylko po 1700 j.m. tej witaminy, niż u tych, którzy otrzymywali normę (5000 j.m.). Naturalnie przez dłuższy czas.

NADMIAR I NIEDOBÓR

Z nadmiarem witaminy C organizm, daje sobie radę, bo ją wydala, ale z witaminą A sprawa przedstawia się inaczej. Część jej (największą, bo ok. 95%) magazynujemy w wątro­bie, ale nadmiar jest wprost toksyczny. Niektóre, bo tylko zewnętrz­ne, objawy nadmiaru to pękanie i krwawienie warg, odstawanie na­skórka, swędzenie skóry, suchość włosów, zbyt duża pobudliwość nerwowa, bolesne obrzmienia w okolicy kości długich itd. Objawy natomiast niedoboru witaminy A mogą być bardzo róż­norodne. Do najczęściej spotykanych i najłatwiejszych do zaobser­wowania należy „kurza ślepota”. Wystarczy wejść z jasnego po­mieszczenia do ciemnego i sprawdzić, jak długo trwa przyzwycza­jenie się wzroku do widzenia w ciemności.

Jeśli kilka sekund, to wszystko w porządku mamy dość witaminy A. Jeśli dłużej, po­nad 7-8 sek., to znaczy że mamy niedobory tej witaminy, a jeśli czas ten przedłuża się do kilkunastu sekund trzeba szukać pomo­cy lekarza. Może zleci nam nie tylko odpowiednią dietę, ale i pi­gułki lub zastrzyki z akseroftolu. Innym łatwym do zaobserwowania dowodem niedoboru witami­ny A jest już wspomniana „gęsia skórka”, poza tym światłowstręt, uczucie pieczenia pod powiekami itd. U dzieci objawami są też zahamowania wzrostu i rozwoju, bo i do tych procesów witamina A jest niezbędna.

 ZESPÓŁ SUCHEGO OKA I KAROTEN

Najbardziej widocznym skutkiem niedoboru witaminy A jest złe widzenie o zmierzchu, czyli kseroftalmia (zespół suchego oka ). Witaminę A dla­tego może nazwano akseroftolem lub witaminą przeciw kseroftalmiczną. Związek ten ma kilka odmian, ale najważniejsze dla nas są dwie: witamina A pochodząca ze źródeł zwierzęcych i druga, zwana karotenem, czyli prowitaminą A – pochodząca ze źródeł roślinnych. Już w starożytnym Egipcie i Chinach leczono ślepotę zmierzcho­wą, podając chorym potrawy z półsurowej wątroby. Dziś wiemy, że właśnie ona jest jednym z najbogatszym źródeł akseroftolu. To, że karoten jest zawarty w marchwi, również wiedziano dużo wcześ­niej, zanim ją z niej wyodrębnił w 1831 r. Wackenroder, a w 1910 r. uczony rosyjski Cwiet opracował chromatograficzną metodę rozdzie­lania karotenów. I od marchewki-karotki powstała nazwa „karote­ny”.

WITAMINA A W KUCHNI

Stopniowo odkryto, że witamina A jest rozpuszczalna w tłusz­czach, a nie w wodzie, że w warunkach beztlenowych nie szko­dzi jej niemal wcale ogrzewanie, ale fatalnie wpływa na nią jełczenie. Jest to proces oksydacyjny (utleniający), a że bardzo przyspie­szają go promienie słoneczne, więc witamina A łatwo ulega znisz­czeniu na świetle. Stąd te ciągłe nawoływania żywieniowców, aby np. masło było w złotym (ciemnym, nieprzepuszczającym światła) opakowaniu. Aby śmietana była w plastykowych (nie przepuszczają­cych światła) pojemnikach lub ciemnych butelkach.

Zwykłe procesy kulinarne niszczą witaminę A na ogół nie bar­dziej niż w 10%, ale bardzo długie ogrzewanie na wolnym ogniu w odkrytym naczyniu może zmniejszyć w o wiele większym stopniu jej zawartość w produkcie. Ile witaminy A dla kogo? Na ogół przyjmuje się (według A. Szczygła: Podstawy fizjologii żywienia), że zapotrzebowanie na akseroftol wynosi 25 do 55 j.m. na 1 kg wagi ciała, czyli dla dorosłego mężczyzny trzeba będzie 2 tys. do 4 tys. j.m. dziennie lub 2-3 razy więcej karotenów. Prowitamina A ma bowiem właśnie 2-3 razy słabsze działanie biologiczne od witaminy A występują­cej w produktach pochodzenia zwierzęcego.

Gdy akseroftol stanowi 1/4, a karoten 3/ 4 dawki, wtedy zapo­trzebowanie osób dorosłych wynosi ok. 5 tys. j.m. witaminy A dziennie. Ale wielu uczonych doradza obecnie większe ilości: od 5 tys. do nawet 10 tys. j.m. na dobę. Wspominany już tu wielokrotnie dr Roger Williams w swojej słynnej książce Żywienie przeciwko chorobom (Pittman 1971) uważa, że taka większa dawka jest najprawdopodobniej lepszym zabezpieczeniem organizmu niż polecane dotychczas ilości. Trzeba przecież wziąć pod uwagę, że witamina A chroni też przed następstwami oddychania skażonym powietrzem, że wiele dolegliwości, stresów i chorób obniża gwał­townie zapas akseroftolu w organizmie.

WPŁYW KWASU RETINOWEGO  NA RAKA ŻOŁĄDKA

Damien Bouriez  i inni – Rak żołądka (GC) jest trzecią najczęstszą przyczyną zgonów związanych z rakiem na całym świecie, z pięcioletnim wskaźnikiem przeżycia wynoszącym około 25% i 4% przy diagnozie na poziomie przerzutowym. Komórki macierzyste raka (CSC) zostały ostatnio scharakteryzowane jako odpowiedzialne za oporność na radio i chemioterapię, tworzenie przerzutów, otwierając perspektywy dla nowych terapii celowanych.

Te komórki macierzyste raka przekształcają retinal pochodzący z witaminy A w kwasy retinowe. Kwas trans-retinowy, który ma właściwości proróżnicujące, zrewolucjonizował rokowanie ostrej białaczki, zwiększając współczynnik remisji z 15% do 85%. Niedawne badania wykazały, że ATRA ma również rolę przeciwnowotworową w przypadku nowotworów litych, takich jak rak żołądka (GC). Wykazano, że ATRA może blokować cykl komórkowy, wzmacniać apoptozę i zmniejszać właściwości komórek macierzystych raka w żołądku. Dlatego retinoidy i nowe syntetyczne retinoidy wydają się być obiecującym krokiem naprzód w ukierunkowanej terapii CSC żołądka w połączeniu z istniejącymi chemioterapiami.

OBJAWY NIEDOBORU WITAMINY A Z UOGÓLNIONĄ MIAŻDŻYCĄ BEZ ŚLEPOTY NOCNEJ –  2018 ROK

Pariya Phanachet i inni – Niedobór witaminy A w zespołach złego wchłaniania, w tym w chirurgii bariatrycznej, stał się nowym problemem w krajach rozwiniętych. Wczesne wykrycie i szybkie leczenie prowadzą do szybkiego i pełnego powrotu do zdrowia. Niemniej jednak może to skutkować nieodwracalną ślepotą lub śmiercią, jeśli pozostaną nieleczone. Personel medyczny powinien być świadomy tego stanu.

Witamina A jest rozpuszczalną w tłuszczach witaminą wchłanianą w jelicie cienkim, która jest niezbędna do cyklu widzenia, funkcjonowania układu odpornościowego oraz różnicowania komórek i tkanek. Niedobór witaminy A (VAD) został uznany za jeden z najważniejszych problemów niedożywienia na świecie. Problem jest istotny, szczególnie u dzieci i kobiet w ciąży. Niewystarczające spożycie witaminy A jest główną przyczyną niedoboru witaminy A w rozwijającym się świecie. Natomiast zaburzenie wchłaniania tłuszczu po resekcji jelitowej i pomostowaniu jelitowym, szczególnie w chirurgii bariatrycznej, stało się rzadką, ale pojawiającą się przyczyną niedoboru witaminy A w krajach  rozwiniętych. Klasyczne objawy niedoboru witaminy A, są objawami ocznymi, w tym odwracalną ślepotą nocną, spojówką i rogowaceniem rogówki oraz keratomalacją, która może prowadzić do trwałej ślepoty.

ZWIĄZEK NIEDOKRWIENNEJ CHOROBY SERCOWO-NACZYNIOWEJ Z  NIEDOBOREM ZAPASU RETINOLU W WĄTROBIE U OSÓB W PODESZŁYM WIEKU.

 IOL Lima i inni – Niedokrwienna choroba sercowo-naczyniowa oraz zwiększona masa ciała i waga wątroby są związane z większym upośledzeniem czynności retinolu w wątrobie. Stwierdzono znaczące powiązanie między niedostateczną zawartością retinolu w wątrobie a zgonem z powodu niedokrwiennej choroby sercowo-naczyniowej. Zaobserwowano, że osoby o większej masie ciała i masie wątroby wykazywały niższy poziom retinolu w wątrobie.

W Brazylii odnotowano stopniowy wzrost liczby zgonów z powodu chorób niedokrwiennych serca (IHD), które w 2011 roku wyniosły 77 162 zgonów. IHD są związane z uszkodzeniem dopływu krwi do tętnic wieńcowych spowodowanym zablokowaniem tych naczyń przez płytki miażdżycowe, które stymulują krążenie i agregację cząsteczek prozapalnych sprzyjających zwiększonemu lokalnemu stresowi oksydacyjnemu i organicznej aktywności antyoksydacyjnej. Dlatego sugeruje się, że choroby niedokrwienne wymagają większej ilości przeciwutleniaczy do zapobiegania i leczenia, w porównaniu z innymi niedokrwiennymi chorobami układu sercowo-naczyniowego.

Witamina A jest ważnym rozpuszczalnym w tłuszczach mikroelementem, który ma szeroki zakres funkcji fizjologicznych. Wieńcowe komórki gwiaździste (HSC) są głównymi składnikami witaminy A. Podczas uszkodzenia wątroby komórki gwiaździste aktywują kurczliwe miofibroblasty wyrażające aktynę mięśni gładkich alfa i tracą swoją zawartość retinolu, co prowadzi do zwłóknienia wątroby. Witamina A i jej pochodne retinoidowe wykazują silne działanie antyproliferacyjne i przeciwzapalne. Związek pomiędzy największym zapotrzebowaniem na witaminę A i wzrostem stresu oksydacyjnego, który wykazano  w chorobach sercowo-naczyniowych (CVD), odnotowano w badaniach.

Wykazały one związek między niskim stężeniem witaminy A w surowicy a rozpoznaniem objawowej i bezobjawowej miażdżycy tętnic szyjnych. Podkreślając oryginalność pracy oraz fakt, że populacja w podeszłym wieku nie jest uważana za grupę ryzyka rozwoju niedoboru witaminy A (VAD).  Wyniki naszego badania zwracają uwagę na adekwatność statusu odżywczego witaminy A u osób z chorobami sercowo-naczyniowymi. Powinny stanowić strategię wspierającą w leczeniu chorób sercowo-naczyniowych.

ŹRÓDŁA WITAMINY A

Doskonałymi źródłami tej witaminy są: wątroba, żółtka jaj, owoce i jarzyny o żółtym i pomarańczowym zabarwieniu oraz ciemnozie­lone liście warzyw. Ponadto ekstrahuje się ją z wątroby ryb mor­skich — najbardziej skoncentrowanego źródła tego składnika.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *